Παγκόσμια ημέρα ελονοσίας, 25 Απριλίου 2019 «Μηδέν ελονοσία»: ξεκινά με εμένα

“Zero malaria starts with me”    

Πηγή: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.)

 

Κάθε χρόνο στις 25 Απριλίου εορτάζεται η παγκόσμια ημέρα ελονοσίας, η οποία αποτελεί μία ευκαιρία να αναδειχθεί η ανάγκη συνεχούς επένδυσης και πολιτικής δέσμευσης στην αντιμετώπιση της νόσου παγκοσμίως.

Μετά από περισσότερα από 10 έτη σταθερής προόδου στην καταπολέμηση της ελονοσίας, η πρόοδος έχει ανακοπεί. Σύμφωνα με την πιο πρόσφατη έκθεση του Π.Ο.Υ. για την ελονοσία, δεν υπήρξαν σημαντικές επιτυχίες στη μείωση των κρουσμάτων ελονοσίας κατά το χρονικό διάστημα 2015-2017. Ο εκτιμώμενος αριθμός θανάτων από ελονοσία το 2017 ήταν 435.000, αριθμός που δεν διέφερε πρακτικά από του προηγούμενου έτους.

Η Αφρικανική Περιοχή του Π.Ο.Υ. συνεχίζει να επωμίζεται πάνω από το 90% του παγκόσμιου φορτίου ελονοσίας. Είναι ανησυχητικό ότι στις 10 πιο προσβεβλημένες Αφρικανικές χώρες υπήρξαν το 2017 κατ’ εκτίμηση 3,5 εκατομμύρια περισσότερα κρούσματα ελονοσίας από ότι το προηγούμενο έτος.

 

Κλειδί της επιτυχίας είναι η ανάληψη των παρεμβάσεων από τις ίδιες τις χώρες

Ο Π.Ο.Υ. επισημαίνει ότι απαιτείται επείγουσα δράση ώστε να επανενεργοποιηθεί η απόκριση για την ελονοσία σε παγκόσμιο επίπεδο, και ότι την πρόκληση αυτή θα πρέπει να αναλάβουν οι πιο προσβεβλημένες χώρες. Την Παγκόσμια Ημέρα Ελονοσίας 2019, ο Π.Ο.Υ. ενώνει τη φωνή του με άλλους οργανισμούς και πρωτοβουλίες για την καταπολέμηση της ελονοσίας («RBM Partnership to End Malaria», Επιτροπή της Αφρικανικής Ένωσης και άλλους συνεργάτες), για την προώθηση της καμπάνιας «Μηδέν ελονοσία»: ξεκινά με εμένα. Η εκλαϊκευμένη αυτή καμπάνια έχει στόχο:

  • να κρατήσει το θέμα της ελονοσίας ψηλά στην πολιτική ατζέντα,
  • να κινητοποιήσει επιπρόσθετους πόρους και
  • να ενδυναμώσει τις κοινότητες να αναλάβουν οι ίδιες τις δράσεις πρόληψης και φροντίδας.

«Μηδέν ελονοσία»: ξεκινά με εμένα

Η καμπάνια «Μηδέν ελονοσία» ξεκίνησε το 2014 στη Σενεγάλη και εγκρίθηκε επίσημα από όλα τα αφρικανικά κράτη τον Ιούλιο του 2018. Δεσμεύει όλα τα μέλη της κοινωνίας:

  • πολιτικούς ηγέτες που ελέγχουν τις κυβερνητικές πολιτικές αποφάσεις και προϋπολογισμούς,
  • τις ιδιωτικές εταιρείες που θα επωφεληθούν από το απαλλαγμένο από ελονοσία εργατικό δυναμικό, και
  • προσβεβλημένες κοινότητες, οι οποίες θεωρείται πολύ σημαντικό να αναλάβουν οι ίδιες τις παρεμβάσεις για τον έλεγχο της ελονοσίας.

Όπως σημειώνει και ο Γενικός Διευθυντής του Π.Ο.Υ., Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus, η ενδυνάμωση σε επίπεδο ατόμου και κοινότητας, μέσω εκλαϊκευμένων πρωτοβουλιών όπως η καμπάνια «Μηδέν ελονοσία», μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στην πρόοδο του παγκόσμιου αγώνα ενάντια στην ελονοσία. Χαρακτηριστικά, ο Dr Tedros Adhanom Ghebreyesus αναφέρει:

«Σε παγκόσμιο επίπεδο, ο κόσμος έχει σημειώσει απίστευτη πρόοδο κατά της ελονοσίας. Αλλά είμαστε ακόμα πολύ μακριά από το τελικό σημείο που επιδιώκουμε: έναν κόσμο απαλλαγμένο από την ελονοσία. Κάθε χρόνο, τα παγκόσμια κρούσματα ελονοσίας υπερβαίνουν τα 200 εκατομμύρια. Και κάθε 2 λεπτά, ένα παιδί πεθαίνει από αυτήν τη θεραπεύσιμη ασθένεια που μπορεί να προληφθεί. Η ζημία που προκαλεί η ελονοσία εκτείνεται πολύ πέρα ​​από την απώλεια ζωής: η ελονοσία επιβαρύνει πολύ τα συστήματα υγείας, υποσκάπτει την παραγωγικότητα και υποβαθμίζει την οικονομική ανάπτυξη. Τελικά, η επένδυση στην παγκόσμια φροντίδα υγείας είναι ο καλύτερος τρόπος για να διασφαλιστεί ότι όλες οι κοινότητες έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες που  χρειάζονται για να καταπολεμήσουν την ελονοσία. Η ενδυνάμωση σε επίπεδο ατόμων και κοινότητας μέσω τέτοιων πρωτοβουλιών όπως της καμπάνιας «Μηδέν ελονοσία»: ξεκινά με εμένα μπορεί επίσης να διαδραματίσει κρίσιμο ρόλο στην πρόοδο».

Βασικά μηνύματα

Από το 2000, οι προσβεβλημένες από ελονοσία χώρες και οι εταίροι τους έχουν σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στη μείωση του συνολικού αριθμού των κρουσμάτων ελονοσίας και των θανάτων από αυτή. Όμως, τα κρούσματα παραμένουν απαράδεκτα υψηλά. Κάθε δυο λεπτά, ένα παιδί πεθαίνει από αυτήν τη νόσο, που μπορεί να προληφθεί και να θεραπευθεί. Κάθε έτος, καταγράφονται περισσότερα από 200 εκατομμύρια νέα κρούσματα της νόσου.

Ο Π.Ο.Υ. ανησυχεί ιδιαίτερα από τις τάσεις των τελευταίων ετών (από το 2015 και μετά). Όπως φαίνεται από την τελευταία έκθεση του Π.Ο.Υ. (World malaria report), η πρόοδος έχει ανακοπεί, και σε μερικές χώρες υπάρχει αύξηση των κρουσμάτων.

Η αλλαγή της τροχιάς των τάσεων αυτών απαιτεί ενισχυμένες και συντονισμένες δράσεις από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη. Ωστόσο, η πρόοδος μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω αποκρίσεων που θα είναι στην ευθύνη των ίδιων των χωρών.

 

Η ελονοσία με αριθμούς: Το παγκόσμιο φορτίο της ελονοσίας

Το 2017, εκτιμάται ότι υπήρξαν 219 εκατομμύρια κρούσματα ελονοσίας σε 87 χώρες. Δεν υπήρξε αξιοσημείωτη πρόοδος στη μείωση των κρουσμάτων ελονοσίας κατά την περίοδο 2015-2017. Ο εκτιμώμενος αριθμός θανάτων από ελονοσία το 2017 ήταν 435.000, παρόμοιος με του προηγούμενου έτους.

 

Η περιοχή της Αφρικής συνεχίζει να φέρει το 90% περίπου των κρουσμάτων και των θανάτων από ελονοσία παγκοσμίως. Στις 10 πιο προσβεβλημένες χώρες της Αφρικής (Μπουρκίνα-Φάσο, Καμερούν, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Γκάνα, Μάλι, Μοζαμβίκη, Νίγηρας, Νιγηρία, Ουγκάντα και Ηνωμένη Δημοκρατία της Τανζανίας) εκτιμάται ότι καταγράφηκαν 3,5 εκατομμύρια περισσότερα κρούσματα ελονοσίας το 2017 από ότι το 2016.

Εκτιμώμενο φορτίο ελονοσίας ανά Περιοχή του Π.Ο.Υ., 2017  

Περιοχή Π.Ο.Υ. Αριθμός κρουσμάτων ελονοσίας Αριθμός θανάτων από ελονοσία
Αφρική 200 εκατομμύρια 403.000
Αμερική 976.000 630
Ανατολική Μεσόγειος 4,4 εκατομμύρια 8.300
Νοτιοανατολική Ασία 11,3 εκατομμύρια 19.700
Δυτικός Ειρηνικός 1,9 εκατομμύρια 3.620
Σύνολο παγκοσμίως 219 εκατομμύρια 435.000

Πηγή: World malaria report 2018

 

Παγκόσμιοι στόχοι και χρηματοδότηση

Με γνώμονα τα πρόσφατα δεδομένα, έχει σταματήσει η πρόοδος προς την εκπλήρωση των δυο κρίσιμων στόχων της Παγκόσμιας Τεχνικής Στρατηγικής για την Ελονοσία 2016-2030 (GTS), δηλαδή της μείωσης της επίπτωσης και της θνησιμότητας της ελονοσίας κατά τουλάχιστον 40% μέχρι το 2020.

Η χρηματοδότηση για τις παγκόσμιες δράσεις ελέγχου της ελονοσίας το 2017 παρέμεινε σε μεγάλο βαθμό ίδια συγκριτικά με το 2016. Το ποσό των 3,1 δισεκατομμυρίων δολαρίων ΗΠΑ ήταν διαθέσιμο για τις παγκόσμιες δράσεις ελέγχου και εξάλειψης της ελονοσίας το 2017, ποσό αισθητά λιγότερο από το στόχο της Παγκόσμιας Τεχνικής Στρατηγικής (GTS) για το 2020 (που ήταν 6,6 δισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ).

Κενά στην πρόσβαση σε βασικά εργαλεία

Η πρόσφατη παγκόσμια έκθεση για την ελονοσία του Π.Ο.Υ. επισημαίνει τα μεγάλα κενά που υπάρχουν στην πρόσβαση σε βασικά εργαλεία  για την πρόληψη, διάγνωση και θεραπεία της ελονοσίας, που προτείνονται από τον Π.Ο.Υ., ιδίως στις χώρες με το μεγαλύτερο φορτίο της νόσου. 

  • Το 2017, μόνο ο μισός (50%) από τον πληθυσμό σε κίνδυνο για ελονοσία στην Αφρική χρησιμοποιούσε κουνουπιέρες εμποτισμένες με εντομοκτόνο, ποσοστό παρόμοιο με του 2016, και οριακά βελτιωμένο από του 2015.
  • Μόλις μια στις πέντε (22%) έγκυες γυναίκες στην Αφρική έλαβαν τις προτεινόμενες τρεις ή περισσότερες δόσεις προληπτικής θεραπείας το 2017, σε σύγκριση με ποσοστό 17% το 2015.
  • Λιγότερα από τα μισά (48%) εμπύρετα παιδιά στην Αφρική είχαν πρόσβαση σε εκπαιδευμένο επαγγελματία υγείας (2015-2017).

Ενίσχυση των δράσεων – «Από το μεγάλο φορτίο στο μεγάλο αποτέλεσμα»

Ως απόκριση στα δεδομένα και τις τάσεις που παρουσιάζονται στην παγκόσμια έκθεση για την ελονοσία, ο Π.Ο.Υ. και ο οργανισμός «RBM Partnership» πυροδότησαν πρόσφατα μια νέα προσέγγιση, με τίτλο «Από το μεγάλο φορτίο στο μεγάλο αποτέλεσμα», για να ενισχύσουν την υποστήριξη των χωρών που φέρουν υψηλό φορτίο νόσου, ιδίως στην Αφρική. Η προσέγγιση βασίζεται σε 4 πυλώνες:

  1. Πολιτική βούληση να μειωθούν οι θάνατοι από ελονοσία
  2. Στρατηγικές πληροφορίες για να κατευθύνουν τις δράσεις
  3. Βελτίωση των οδηγιών, των πολιτικών και των στρατηγικών
  4. Συντονισμένη απόκριση για την ελονοσία σε εθνικό επίπεδο

Ο πρώτος πυλώνας καλεί τους ηγέτες των προσβεβλημένων χωρών να μεταφράσουν τις πολιτικές τους δεσμεύσεις σε πόρους και απτές ενέργειες που θα σώσουν περισσότερες ανθρώπινες ζωές.  Έτσι, καμπάνιες που εμπλέκουν κοινότητες και ηγέτες χωρών, όπως είναι η καμπάνια «Μηδέν ελονοσία»: ξεκινά με εμένα, μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον ευθύνης και δράσης.

Σημάδια ελπίδας

Ενώ η πρόοδος της παγκόσμιας απόκρισης ενάντια στην ελονοσία έχει ανακοπεί, ένα υποσύνολο χωρών με χαμηλό φορτίο ελονοσίας προχωρά γρήγορα προς την εξάλειψη της νόσου. Το 2017:

  • 46 χώρες δήλωσαν λιγότερα από 10.000 εγχώρια κρούσματα ελονοσίας, σε σύγκριση με 37 χώρες το 2010
  • 26 χώρες δήλωσαν λιγότερα από 100 κρούσματα ελονοσίας, σε σύγκριση με 15 χώρες το 2010.

Η Κίνα και το Ελ Σαλβαδόρ δήλωσαν -για πρώτη φορά- μηδενικά ενδογενή εγχώρια κρούσματα ελονοσίας το 2017.

Χώρες που επιτυγχάνουν τουλάχιστον επί τρία συνεχόμενα έτη μηδενικά ενδογενή εγχώρια κρούσματα ελονοσίας μπορούν να κάνουν αίτηση στον Π.Ο.Υ. για επίσημη πιστοποίηση εξάλειψης της ελονοσίας. Το 2018, δυο χώρες έλαβαν αυτήν την πιστοποίηση: η Παραγουάη και το Ουζμπεκιστάν.

Ορισμένες χώρες με υψηλό φορτίο ελονοσίας κάνουν, επίσης, μεγάλα βήματα προς τη μείωση του φορτίου της νόσου:

  • Η Ινδία, που αντιπροσωπεύει το 4% του παγκόσμιου φορτίου, σημείωσε μείωση 24% στα κρούσματα ελονοσίας το 2017 συγκριτικά με το 2016.
  • Άλλες χώρες που κατέγραψαν αξιοσημείωτη μείωση στον αριθμό των κρουσμάτων το 2017 είναι η Αιθιοπία (-8.9%), το Πακιστάν (-20.5%) και η Ρουάντα (-6.6%).

Προοπτικές για νέες παρεμβάσεις

Η ενίσχυση των επενδύσεων για την ανάπτυξη μιας νέας γενιάς εργαλείων για την αντιμετώπιση της ελονοσίας είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη των παγκόσμιων στόχων για την ελονοσία έως το 2030.

Για τον έλεγχο των διαβιβαστών, διερευνώνται νέες παρεμβάσεις, που στοχεύουν στα κουνούπια που τσιμπάνε σε εξωτερικό χώρο. Επίσης, βρίσκονται υπό ανάπτυξη νέες χημικές συνθέσεις για να περιορισθεί ο κίνδυνος αντοχής στα εντομοκτόνα, όπως και νέες στρατηγικές για να βελτιωθεί η διανομή κουνουπιέρων εμποτισμένων με εντομοκτόνο και ψεκασμών εσωτερικών χώρων.

 

Πηγή του ανωτέρω ενημερωτικού υλικού: Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας https://www.who.int/campaigns/world-malaria-day/world-malaria-day-2019 (μετάφραση υλικού από τον Ε.Ο.Δ.Υ.)

Γενικά για την ελονοσία (συνοπτικά)

Η ελονοσία (malaria) είναι λοιμώδης νόσος που προκαλείται από το παράσιτο «πλασμώδιο» της ελονοσίας και μεταδίδεται κυρίως μέσω δήγματος (τσιμπήματος) μολυσμένου κουνουπιού του γένους «Ανωφελές» (Anopheles). Τα έντομα αυτά μολύνονται από ασθενείς με παρασιταιμία. Τα κουνούπια αυτά εμφανίζουν μεγαλύτερη δραστηριότητα από το σούρουπο μέχρι την αυγή και εναποθέτουν τα αυγά τους σε στάσιμο νερό.

Υπάρχουν πέντε είδη πλασμωδίων που προσβάλλουν τον άνθρωπο: Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malariae και Plasmodium knowlesi. Από τα ανωτέρω είδη, τα πιο κοινά είναι το P.falciparum και το P.vivax.

Η κλινική εικόνα της νόσου ποικίλλει από ασυμπτωματική (σε άτομα από ενδημικές χώρες που έχουν νοσήσει στο παρελθόν και αναπτύσσουν μερική ανοσία στη νόσο) έως και σοβαρή νόσηση και θάνατο (κυρίως σε λοίμωξη από P.falciparum). Τα συμπτώματα της νόσου (υψηλός πυρετός, έντονο ρίγος, εφίδρωση, γενική αδιαθεσία, κεφαλαλγία και μυαλγίες) εμφανίζονται συνήθως μία έως τέσσερις εβδομάδες μετά τη μόλυνση, ενώ συχνά παρατηρούνται υποτροπές (έως και >5 χρόνια μετά), σε μόλυνση από το P.vivax ή P.ovale. Το P.falciparum, το πιο επικρατές πλασμώδιο στην Αφρικανική ήπειρο, προκαλεί τη σοβαρότερη και πιο θανατηφόρο μορφή της νόσου, ενώ η λοίμωξη από τα άλλα είδη πλασμωδίου συνήθως δεν είναι απειλητική για τη ζωή του ασθενούς. Ταξιδιώτες από μη ενδημικές χώρες, που δεν έχουν ανοσία στην ελονοσία, μπορεί να αρρωστήσουν σοβαρά εάν μολυνθούν.

Η ελονοσία είναι ιάσιμη νόσος και θεραπεύεται αποτελεσματικά με τη λήψη ειδικών ανθελονοσιακών φαρμάκων, εάν διαγνωσθεί εγκαίρως και εάν ο ασθενής λάβει την κατάλληλη θεραπευτική αγωγή.

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τη νόσο της ελονοσίας μπορείτε να βρείτε στην αντίστοιχη σελίδα για την ελονοσία του Ε.Ο.Δ.Υ.

 

Παγκόσμια επιδημιολογικά δεδομένα ελονοσίας, 2017

(πηγή: Παγκόσμια έκθεση ελονοσίας του Π.Ο.Υ., 2018)

  • Το 2017 συνέβησαν -κατ’ εκτίμηση- 219 εκατ. νέα κρούσματα ελονοσίας και 435.000 θάνατοι από ελονοσία, παγκοσμίως. Σε 15 χώρες, στην υπο-σαχάρια Αφρική και στην Ινδία, αντιστοιχεί περίπου το 80% του παγκόσμιου φορτίου ελονοσίας. Τα μισά σχεδόν από τα κρούσματα ελονοσίας παγκοσμίως συμβαίνουν σε πέντε μόνο χώρες: στη Νιγηρία (25%), στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό (11%), στη Μοζαμβίκη (5%), στην Ινδία (4%) και στην Ουγκάντα (4%).·      Το 92% των κρουσμάτων ελονοσίας και το 93% των θανάτων συνέβησαν στην Αφρικανική Περιοχή του Π.Ο.Υ.·      Τα μικρά παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών είναι η πιο προσβεβλημένη ηλικιακή ομάδα. Το 2017, το 61% των θανάτων από ελονοσία συνέβησαν σε παιδιά κάτω των 5 ετών.

Η ελονοσία ενδημεί -με συνεχιζόμενη μετάδοση- σε 87 χώρες/περιοχές παγκοσμίως (Εικόνα 1).

 

 

 

Εικόνα 1. Χώρες με ενδογενή εγχώρια κρούσματα ελονοσίας το 2010 και η κατάστασή τους το 2017 (πηγή: World malaria report, 2018, WHO)

 

Επιδημιολογικά δεδομένα ελονοσίας στην Ελλάδα

Στην Ελλάδα η νόσος εξαλείφθηκε το 1974, μετά από εντατικό και επίπονο πρόγραμμα καταπολέμησης (1946-1960). Έκτοτε και μέχρι και το 2017 καταγράφονταν πανελλαδικά ετησίως 20-110 εισαγόμενα κρούσματα ελονοσίας στην Ελλάδα, δηλαδή κρούσματα που προσβλήθηκαν σε χώρα του εξωτερικού (επιστρέφοντες ταξιδιώτες ή μετανάστες από ενδημικές χώρες). Η καταγραφή εισαγόμενων κρουσμάτων ελονοσίας, δηλαδή περιστατικών που προσβλήθηκαν σε χώρα του εξωτερικού, είναι απολύτως αναμενόμενη, με την αύξηση των ταξιδιών και μετακινήσεων πληθυσμών παγκοσμίως, και παρατηρείται σε όλες τις αναπτυγμένες χώρες. Ενδεικτικά, σύμφωνα με την ετήσια επιδημιολογική έκθεση για την ελονοσία του έτους 2016 του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC), το 2016 καταγράφηκαν πάνω από 7.000 εισαγόμενα κρούσματα ελονοσίας σε ευρωπαϊκές χώρες EU/EEA (https://ecdc.europa.eu/sites/portal/files/documents/AER_for_2016-malaria.pdf).

Επιπρόσθετα, τα τελευταία έτη, από το 2009 και μετά, καταγράφηκαν κρούσματα P.vivax ελονοσίας με ενδείξεις εγχώριας μετάδοσης (δηλαδή περιστατικά που δεν ανέφεραν ιστορικό ταξιδιού σε ενδημικές χώρες), σχεδόν κάθε έτος, σε διάφορες περιοχές της χώρας, κυρίως ως σποραδικά κρούσματα 1ης γενιάς μετάδοσης, αλλά και σε συρροές (ιδίως τα έτη 2011-2012). Οι περισσότερες περιοχές όπου καταγράφηκαν τα τελευταία έτη εγχώρια κρούσματα ελονοσίας είναι αγροτικές περιοχές, κοντά σε υγροτόπους, με μεγάλους πληθυσμούς ατόμων από ενδημικές χώρες.

Αναλυτικότερες πληροφορίες σχετικά με τα επιδημιολογικά δεδομένα ελονοσίας των τελευταίων ετών μπορείτε να βρείτε στις ετήσιες και έκτακτες εκθέσεις επιδημιολογικής επιτήρησης ελονοσίας.

Ο Εθνικός Οργανισμός Δημόσιας Υγείας (Ε.Ο.Δ.Υ.)/ πρώην ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. ανέπτυξε ήδη από το 2012 και εφαρμόζει συστηματικά και αδιαλείπτως Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση της ελονοσίας, ενώ το καλοκαίρι του 2015 δημοσιεύθηκε το Σχέδιο Δράσης για την Αντιμετώπιση της Ελονοσίας «ΜΕΡΟΠΗ» του Υπουργείου Υγείας.

Βάσει αυτών των Σχεδίων, υλοποιούνται -σε πανελλαδικό επίπεδο- μία σειρά δράσεων για την αντιμετώπιση και πρόληψη της ελονοσίας, οι οποίες εφαρμόζονται τα τελευταία έτη, με τη συνεργασία πολλών φορέων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, συστηματικά και εκτάκτως, κατόπιν εκτίμησης κινδύνου, οι οποίες -επιγραμματικά- περιλαμβάνουν:

  1. Εκτίμηση κινδύνου
  2. Ενίσχυση επιδημιολογικής επιτήρησης και παρέμβασης
  3. Ενίσχυση εργαστηριακής διάγνωσης
  4. Διαχείριση – Αντιμετώπιση κρουσμάτων
  5. Ενημέρωση – επικοινωνία
  6. Επιτήρηση και έλεγχο διαβιβαστών
  7. Μέτρα για την ασφάλεια του αίματος στις «επηρεαζόμενες» από ελονοσία περιοχές (από το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας).

Αναλυτικότερες πληροφορίες σχετικά με τις δράσεις αντιμετώπισης της ελονοσίας στην Ελλάδα μπορείτε να βρείτε στην τελευταία έκθεση επιδημιολογικής επιτήρησης ελονοσίας 2018 του Ε.Ο.Δ.Υ.

 

Συμπεράσματα

Όπως καταδεικνύουν τα πρόσφατα επιδημιολογικά δεδομένα, παρά την εξάλειψη της ελονοσίας από τη χώρα μας το 1974, το ενδεχόμενο επανεμφάνισης της νόσου είναι υπαρκτό σε ευάλωτες περιοχές της Ελλάδας, όπου συνδυάζεται η παρουσία ικανού πληθυσμού του κατάλληλου διαβιβαστή (Ανωφελούς κουνουπιού) με την παρουσία ασθενών με ελονοσία που έρχονται από ενδημικές για την ελονοσία χώρες.

Μετά την πρόσφατη κορύφωση εγχώριας μετάδοσης της ελονοσίας το 2011-2012, ο αριθμός των καταγεγραμμένων κρουσμάτων με ενδείξεις εγχώριας μετάδοσης ακολούθησε πτωτική πορεία τα επόμενα έτη, με την καταγραφή κυρίως σποραδικών εγχώριων κρουσμάτων πρώτης γενιάς μετάδοσης. Σε αυτό συνέβαλε μία σειρά επίπονων και δαπανηρών δράσεων δημόσιας υγείας και πρόληψης, οι οποίες εφαρμόσθηκαν με τη συνεργασία πολλών φορέων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, που συνεισέφεραν στην επιτυχή πρόληψη της επανεγκατάστασης της ελονοσίας στη χώρα.

Ωστόσο, σποραδικά εγχώρια κρούσματα ελονοσίας ή και μικρές συρροές (πρώτης γενιάς μετάδοσης – “introduced” κρούσματα) εξακολούθησαν να καταγράφονται τα τελευταία έτη, μέχρι και το 2018,  σε ορισμένες περιοχές της χώρας, επισημαίνοντας την ανάγκη για συνεχιζόμενες δράσεις πρόληψης της νόσου, ως βασικής προτεραιότητας των αρχών δημόσιας υγείας.

Η έγκαιρη ανίχνευση και κατάλληλη θεραπεία των κρουσμάτων ελονοσίας σε συνδυασμό με την προστασία από τα κουνούπια και την έγκαιρη εφαρμογή κατάλληλων ολοκληρωμένων προγραμμάτων καταπολέμησης κουνουπιών  αποτελούν τους βασικούς πυλώνες της στρατηγικής της Δημόσιας Υγείας για την αντιμετώπιση της ελονοσίας και την αποτροπή της περαιτέρω διασποράς και επανεγκατάστασης της νόσου στην Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, κρίνεται αναγκαία αφενός η εγρήγορση των επαγγελματιών υγείας και αφετέρου η συνεχιζόμενη εγρήγορση των τοπικών και εθνικών αρχών.

 

Μέτρα πρόληψης

Τα μέτρα πρόληψης της ελονοσίας περιλαμβάνουν (επιγραμματικά):

1. Μέτρα προφύλαξης από τα κουνούπια:

Σχετικά με τα μέτρα προφύλαξης από τα κουνούπια, θα πρέπει:

  • να προστατεύεστε από τα τσιμπήματα κουνουπιών, και
  • να περιορίζετε τα σημεία που τα κουνούπια αφήνουν τα αυγά τους γύρω σας (στο σπίτι, στην αυλή, στο χωράφι σας).

Είναι σημαντικό να συμμετέχουμε όλοι στη μείωση των κουνουπιών γύρω μας, δηλαδή να εντοπίζουμε και να περιορίζουμε τα σημεία που τα κουνούπια μπορούν να αφήσουν τα αυγά τους, στους ιδιόκτητους χώρους μας, δηλαδή να μην δημιουργούμε και να απομακρύνουμε τα στάσιμα νερά (ακόμη και μικρές συλλογές νερού).

Τα ενδεικνυόμενα μέτρα προστασίας από κουνούπια είναι διαθέσιμα αναλυτικότερα στην ιστοσελίδα του Ε.Ο.Δ.Υ.:

Επιπρόσθετα, είναι καθοριστικής σημασίας η έγκαιρη και συστηματική εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων καταπολέμησης κουνουπιών από τις τοπικές αρχές (Περιφέρειες, Δήμους), στην αρμοδιότητα των οποίων υπάγεται η υλοποίηση των προγραμμάτων αυτών.

2. Μέτρα πρόληψης των ταξιδιωτών σε ενδημικές για την ελονοσία χώρες: 

Όσοι σκοπεύουν να ταξιδέψουν σε οποιαδήποτε χώρα του εξωτερικού, θα πρέπει εγκαίρως να ενημερώνονται για τα νοσήματα που ενδημούν στη χώρα αυτή και να λαμβάνουν εγκαίρως τα απαραίτητα προληπτικά μέτρα (π.χ. για την προφύλαξη από την ελονοσία σε ταξίδι σε ενδημική χώρα/περιοχή: χημειοπροφύλαξη, μέτρα ατομικής προστασίας από κουνούπια).

Προκειμένου να λάβετε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες για τον κίνδυνο μετάδοσης της ελονοσίας και άλλων νοσημάτων στον τόπο προορισμού σας, και τους τρόπους προφύλαξης, σε κάθε περίπτωση ταξιδιού στο εξωτερικό πρέπει να επικοινωνείτε με τις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας της περιοχής κατοικίας σας ή με το Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής του Ε.Ο.Δ.Υ., 4-6 εβδομάδες πριν από το ταξίδι, αλλά και άμεσα σε ταξίδια της τελευταίας στιγμής. Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις οδηγίες για ταξιδιώτες σε χώρες που ενδημεί η ελονοσία μπορείτε να βρείτε στη σελίδα του Ε.Ο.Δ.Υ. για την Ταξιδιωτική Ιατρική.

 

  1. Εγρήγορση για ύποπτα συμπτώματα(π.χ. πυρετό, συνήθως με ρίγος, χωρίς σαφή εστία) και έγκαιρη αναζήτηση ιατρικής εκτίμησης, ιδίως -αλλά όχι μόνο- εάν διαμένετε ή έχετε επισκεφθεί περιοχές όπου έχουν καταγραφεί τα τελευταία έτη κρούσματα ελονοσίας με ενδείξεις εγχώριας μετάδοσης ή εάν έχετε ταξιδέψει σε ενδημική για την ελονοσία χώρα.

 

Περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τα μέτρα πρόληψης μπορείτε να βρείτε στην αντίστοιχη σελίδα για την ελονοσία του Ε.Ο.Δ.Υ.